{"id":26,"date":"2023-10-08T09:51:16","date_gmt":"2023-10-08T09:51:16","guid":{"rendered":"http:\/\/pluriko.pl\/?page_id=26"},"modified":"2023-12-25T19:34:48","modified_gmt":"2023-12-25T19:34:48","slug":"czym-jest-interlingwistyka","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/czym-jest-interlingwistyka\/","title":{"rendered":"Czym jest interlingwistyka?"},"content":{"rendered":"\n
\n

Autor: V\u0115ra Barandovsk\u00e1-Frank<\/h3>\n\n\n\n

\u200b<\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p: Jerzy Leyk<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

     Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce poj\u0119cie \u201einterlingwistyki<\/strong>\u201d nie ma obecnie stabilnego, jednolicie przyj\u0119tego rozumienia w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w. Zgodnie z dotychczasow\u0105 praktyk\u0105 podstawowym obiektem badawczym interlingwistyki s\u0105 j\u0119zyki o genezie skonstruowanej\/zaprojektowanej przeznaczone do tematycznie og\u00f3lnej komunikacji cz\u0142owiek-cz\u0142owiek lub symuluj\u0105ce tak\u0105 komunikacj\u0119 (w \u015bwiatach wyobra\u017conych, fikcyjnych). Dalszy rozw\u00f3j takiego j\u0119zyka mo\u017ce by\u0107 mniej lub bardziej naturalny (pod wp\u0142ywem spo\u0142ecznym u\u017cytkownik\u00f3w danego j\u0119zyka). Samo badanie tych j\u0119zyk\u00f3w staje si\u0119 interdyscyplinarnym, gdy\u017c dotyczy mi\u0119dzy innymi perspektyw j\u0119zykowych, spo\u0142ecznych, psychologicznych, historycznych, kulturowych (w tym literackich), pedagogicznych, filozoficznych i politycznych zwi\u0105zanych z ich powstawaniem oraz funkcjonowaniem.
     S\u0105 autorzy, kt\u00f3rzy postuluj\u0105 szersze pole bada\u0144 interlingwistyki, na przyk\u0142ad funkcjonowania j\u0119zyk\u00f3w w komunikacji ponadetnicznej w og\u00f3le \u2013 o tym poni\u017cej.
      Z kolei j\u0119zyki programowania stosowane w informatyce czy systemy symboli (np. naukowe, drogowe), cho\u0107 sztuczne, nie sta\u0142y si\u0119 przedmiotem bada\u0144 interlingwistyki.
     Interlingwistyka we wspomnianym sensie obejmuje \u201eesperantologi\u0119<\/strong>\u201d jako naukowe podej\u015bcie do j\u0119zyka esperanto i zwi\u0105zane z nim wy\u017cej wymienione perspektywy badawcze.<\/p>\n\n\n\n

Historia<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u200b      Poni\u017cej kilka podstawowych fakt\u00f3w historycznych wyja\u015bniaj\u0105cych, jak ta nauka powsta\u0142a, rozwija\u0142a si\u0119 i trwa.<\/p>\n\n\n\n

      Termin pochodzi od podstawowego s\u0142owa interlingua, w znaczeniu \u201emi\u0119dzynarodowy j\u0119zyk pomocniczy\u201d. Jako pierwszy u\u017cy\u0142 go w\u0142oski matematyk Giuseppe Peano<\/strong><\/em> (Peano 1903:74). Sam zaproponowa\u0142 w tej roli uproszczon\u0105 \u0142acin\u0119. Ponadto by\u0142 dyrektorem organizacji j\u0119zykowej \u201eAcademia pro Interlingua\u201d, kt\u00f3rej cz\u0142onek Jules Meysmans<\/strong><\/em> (Meysmans 1911:14) zaproponowa\u0142 nazwanie \u201einterlingwistyki\u201d nauk\u0105 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 ustalaniem standard\u00f3w budowy j\u0119zyk\u00f3w pomocniczych.             Tworzenie j\u0119zyk\u00f3w istnia\u0142o ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci i renesansie, najcz\u0119\u015bciej w ramach filozofii i o\u015bwiecenia. Pierwszym stosunkowo powszechnie u\u017cywanym j\u0119zykiem nowo\u017cytnym, \u015bwiadomie zbudowanym dla cel\u00f3w mi\u0119dzynarodowego porozumienia, by\u0142 Volap\u00fck<\/em> niemieckiego pra\u0142ata Johanna Martina Schleyera<\/strong><\/em> (Schleyer 1880). Nieco p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142o si\u0119 funkcjonuj\u0105ce do dzi\u015b esperanto, nazwane oryginalnym pseudonimem autora, \u017cydowskiego lekarza Ludwika \u0141azarza Zamenhofa<\/strong><\/em> (Esperanto 1887). Sama \u201eAcademia pro Interlingua\u201d by\u0142a r\u00f3wnie\u017c zaanga\u017cowana w wiele innych projekt\u00f3w.     <\/p>\n\n\n\n

      Jej cz\u0142onkami byli r\u00f3wnie\u017c zawodowi lingwi\u015bci, g\u0142\u00f3wnie du\u0144ski fonetyk i anglista Otto Jespersen<\/strong><\/em>, kt\u00f3ry opowiada\u0142 si\u0119 za interlingwistyk\u0105 jako niezale\u017cn\u0105 dyscyplin\u0105 j\u0119zykow\u0105. Pocz\u0105tek jego artyku\u0142u \u201eNowa nauka: interlingwistyka\u201d (Jespersen 1930:57) jest cytowany jako pierwsza definicja tej nauki: Rozwija si\u0119 nowa nauka: interlingwistyka \u2013 to cz\u0119\u015b\u0107 j\u0119zykoznawstwa, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 struktur\u0105 i podstawowymi ideami wszystkich j\u0119zyk\u00f3w w celu ustanowienia standardu dla interj\u0119zyk\u00f3w, t.j. j\u0119zyk\u00f3w pomocniczych przeznaczonych do ustnego i pisemnego u\u017cytku mi\u0119dzy osobami, kt\u00f3re nie mog\u0105 si\u0119 porozumie\u0107 za pomoc\u0105 swoich j\u0119zyk\u00f3w ojczystych. (w oryginale: “A new science is developing, Interlinguistics – that branch of the science of language which deals with the structure and basic ideas of all languages with the view to the establishing of a norm for interlanguages, i.e. auxiliary languages destined for oral and written use between people who cannot make themselves understood by means of their mother tongues.<\/em>“)<\/p>\n\n\n\n

     By\u0142a to reakcja na konferencj\u0119, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w 1930 roku w Genewie: IALA<\/strong><\/em> (International Auxiliary Language Association \u2013 za\u0142o\u017cone w 1924 w Nowym Jorku), oceni\u0142o kilka projekt\u00f3w mi\u0119dzynarodowych j\u0119zyk\u00f3w pomocniczych i wyrazi\u0142o potrzeb\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy lingwist\u00f3w i interlingwist\u00f3w, tj. mi\u0119dzy teori\u0105 a praktyk\u0105. W szczeg\u00f3lno\u015bci holenderski latynista Willem Manders<\/em><\/strong> postulowa\u0142 wobec interlingwistyki nie tylko ustanowienia standard\u00f3w interj\u0119zykowych, ale tak\u017ce poszukiwania najbardziej satysfakcjonuj\u0105cego rozwi\u0105zania problemu mi\u0119dzynarodowej komunikacji j\u0119zykowej. W jego ksi\u0105\u017cce \u201eInterlinguistics and Esperantology\u201d (Manders 1950) esperantologia pojawia si\u0119 jako niezale\u017cna ga\u0142\u0105\u017a interlingwistyki, skupiona na esperanto jako najbardziej mo\u017cliwym rozwi\u0105zaniu.<\/p>\n\n\n\n

       Austriacki terminolog Eugen W\u00fcster<\/strong><\/em> uwa\u017ca\u0142, \u017ce interlingwistyka powinna \u015bwiadomie wp\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j j\u0119zyk\u00f3w, w tym j\u0119zyk\u00f3w etnicznych. Wprowadzi\u0142 termin Plansprache<\/em> (\u201ej\u0119zyk planowy\u201d, W\u00fcster 1931), kt\u00f3rym chcia\u0142 odpowiednio przet\u0142umaczy\u0107 na j\u0119zyk niemiecki termin \u201ej\u0119zyk sztuczny\u201d u\u017cywany przez Jespersena. Wed\u0142ug W\u00fcstera j\u0119zykoznawstwo konstruktywne mo\u017cna by zatem nazwa\u0107 Sprachplanung<\/em> (\u201eplanowanie j\u0119zyka\u201d). Termin \u201ePlansprache\u201d, t. j. \u201ej\u0119zyk planowy\u201d jako synonim \u201einterj\u0119zyka\u201d zosta\u0142 przej\u0119ty przez autor\u00f3w niemieckich i esperantyst\u00f3w. W latach 80. pojawi\u0142 si\u0119 nawet termin lingwistyka planistyczna i czasopismo w j\u0119zyku esperanckim o tej samej nazwie.<\/p>\n\n\n\n

     Ponadto istnieje termin planowanie j\u0119zyka. Termin ten zosta\u0142 po raz pierwszy u\u017cyty przez szwajcarskiego germanist\u0119 Frederica Bodmera<\/strong><\/em> (Bodmer 1944). Planowanie j\u0119zykowe dotyczy\u0142o w\u00f3wczas opracowania ju\u017c istniej\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w etnicznych lub dialekt\u00f3w do u\u017cytku narodowego, na przyk\u0142ad nowego hebrajskiego (terminu tego u\u017cy\u0142 w 1948 r. Haugena). W 1968 roku esto\u0144ski lingwista Valter Tauli<\/strong><\/em> (Tauli 1968) zaproponowa\u0142 szersz\u0105 definicj\u0119, kt\u00f3ra obejmowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c j\u0119zyki mi\u0119dzynarodowe: Planowanie j\u0119zykowe to metodyczna czynno\u015b\u0107 polegaj\u0105ca na regulowaniu i ulepszaniu istniej\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w lub tworzeniu nowych j\u0119zyk\u00f3w regionalnych, narodowych lub mi\u0119dzynarodowych (w oryginale: “Language planning is the methodical activity of regulating and improving existing languages or creating new common regional, national or international languages.”) <\/em>W swojej ksi\u0105\u017cce “Wst\u0119p do teorii planowania j\u0119zykowego (“Introduction to a theory of language planning<\/em>“) zdefiniowa\u0142 interlingwistyk\u0119 nast\u0119puj\u0105co: Interlingwistyk\u0119 mo\u017cna zdefiniowa\u0107 jako nauk\u0119 o mi\u0119dzynarodowym planowaniu j\u0119zykowym, a dok\u0142adniej jako ga\u0142\u0105\u017a teorii planowania j\u0119zykowego, kt\u00f3ra bada zasady, metody i taktyk\u0119 mi\u0119dzynarodowego planowania j\u0119zykowego. Przez j\u0119zyk mi\u0119dzynarodowy rozumiemy uniwersalny j\u0119zyk, kt\u00f3ry ma by\u0107 u\u017cywany jako \u015brodek komunikacji mi\u0119dzy jednostkami nale\u017c\u0105cymi do r\u00f3\u017cnych spo\u0142eczno\u015bci j\u0119zykowych.<\/p>\n\n\n\n

 (w oryginale: “Interlinguistics can be defined as the science of international language (IL) planning, or more precisely, the branch of theory of language planning which investigates the principles, methods and tactics of IL planning. By IL is meant a universal language to be used as a means of communication by individuals belonging to different language communities.<\/em>“) (Tauli 1968:41).<\/p>\n\n\n\n

     Jednak do lat 50-ych XX wieku interlingwistyka zajmowa\u0142a si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie j\u0119zykami planowymi, zw\u0142aszcza dzia\u0142alno\u015b\u0107 profesjonalnej organizacji interlingwistycznej IALA przyci\u0105gn\u0119\u0142a uwag\u0119 lingwist\u00f3w. Po stwierdzeniu, \u017ce \u017caden z istniej\u0105cych j\u0119zyk\u00f3w pomocniczych nie jest w pe\u0142ni odpowiedni jako j\u0119zyk mi\u0119dzynarodowy, IALA uruchomi\u0142a w 1952 roku w\u0142asny projekt Interlingua, kt\u00f3ry jednak nigdy nie dotar\u0142 do bazy u\u017cytkownik\u00f3w wi\u0119kszej ni\u017c esperanto. Interlingwistyka przesta\u0142a w\u00f3wczas szuka\u0107\/budowa\u0107 idealnego j\u0119zyka pomocniczego i zacz\u0119\u0142a pod\u0105\u017ca\u0107 innymi \u015bcie\u017ckami. Niemiecki esperantysta Artur Bormann<\/strong> (Bormann 1959\/60:23) zaproponowa\u0142 trzy g\u0142\u00f3wne poddziedziny:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Interlingwistyka og\u00f3lna<\/em> powinna bada\u0107 podstawowe relacje mi\u0119dzy j\u0119zykiem, jednostk\u0105 i spo\u0142ecze\u0144stwem, wyprowadza\u0107 z tych relacji zasady wyboru j\u0119zyka mi\u0119dzynarodowego oraz obserwowa\u0107 jego skutki polityczne, kulturowe, socjologiczne i ekonomiczne.<\/mark><\/li>\n\n\n\n
  2. Interlingwistyka specjalna<\/em> bada relacje mi\u0119dzy j\u0119zykami mi\u0119dzynarodowymi i narodowymi, obserwuj\u0105c, jak wzajemnie na siebie wp\u0142ywaj\u0105 – a wi\u0119c w pewnym sensie interlingwistyka por\u00f3wnawcza<\/mark>.<\/li>\n\n\n\n
  3. Interlingwistyka praktyczna<\/em> zajmuje si\u0119 samym j\u0119zykiem mi\u0119dzynarodowym, jego s\u0142ownikiem, gramatyk\u0105, stylistyk\u0105 i dalszym rozwojem.<\/mark><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

         W latach 70-ych XX wieku. koncepcja interlingwistyki zawiera\u0142a tak wiele r\u00f3\u017cnych podej\u015b\u0107, \u017ce m\u00f3wiono nawet o \u201eszko\u0142ach\u201d (Haupenthal 1976: 1). Jednym z nich by\u0142o podej\u015bcie radzieckie: zajmowanie si\u0119 g\u0142\u00f3wnie polityk\u0105 j\u0119zykow\u0105, socjolingwistyk\u0105, dwuj\u0119zyczno\u015bci\u0105, wieloj\u0119zyczno\u015bci\u0105 i standaryzacj\u0105 r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w etnicznych, bo Zwi\u0105zek Radziecki by\u0142 pa\u0144stwem wielonarodowym i wieloj\u0119zycznym. Zdaniem moskiewskiego j\u0119zykoznawcy Siergieja Kuzniecowa<\/strong><\/em> (Kuzniecow 1982\/1987) interlingwistyka og\u00f3lna<\/em> powinna interesowa\u0107 si\u0119 sytuacj\u0105 j\u0119zykow\u0105 \u015bwiata, wieloj\u0119zyczno\u015bci\u0105, mi\u0119dzynarodow\u0105 komunikacj\u0105 j\u0119zykow\u0105, wzajemnymi wp\u0142ywami i internacjonalizmami j\u0119zykowymi, rozwi\u0105zywaniem problem\u00f3w komunikacji mi\u0119dzynarodowej za pomoc\u0105 zar\u00f3wno j\u0119zyk\u00f3w naturalnych, jak i planowych. Specjalna<\/em> interlingwistyka powinna obejmowa\u0107 teorie poszczeg\u00f3lnych j\u0119zyk\u00f3w planowych, a wi\u0119c tak\u017ce esperantologi\u0119. S\u0142awista Aleksandr Duliczenko<\/strong><\/em> z uniwersytetu w Tartu specjalizowa\u0142 si\u0119 w pans\u0142owia\u0144skich j\u0119zykach planowych i jest tw\u00f3rc\u0105 interlingwistyki s\u0142owia\u0144skiej. <\/p>\n\n\n\n

         W\u0119gierski slawista Istv\u00e1n Szerdahelyi<\/strong><\/em> za\u0142o\u017cy\u0142 Wydzia\u0142 Esperanta na uniwersytecie E\u00f6tv\u00f6sa Lor\u00e1nda w Budapeszcie i napisa\u0142 uniwersytecki podr\u0119cznik interlingwistyki (Szerdahelyi 1979). Wsp\u00f3\u0142czesne koncepcje interlingwistyki stale poszerzaj\u0105 pole swoich zainteresowa\u0144. Niemieckie stowarzyszenie interlingwist\u00f3w Gesellschaft f\u00fcr Interlinguistik<\/em>, za\u0142o\u017cone w 1991 roku przez Detleva Blanke<\/strong><\/em> (http:\/\/www.interlinguistik-gil.de), nadal praktykuje jego definicj\u0119: Interlingwistyka to interdyscyplinarna dziedzina j\u0119zykoznawstwa, kt\u00f3ra bada mi\u0119dzynarodow\u0105 komunikacj\u0119 j\u0119zykow\u0105 ze wszystkimi jej politycznymi, ekonomicznymi, lingwistycznymi, informacyjnymi i innymi aspektami (w oryginale: \u201eDie Interlinguistik ist eine interdisziplin\u00e4re sprachwissenschaftliche Disziplin, welche die internationale sprachliche Kommunikation mit allen ihren politischen, \u00f6konomischen, linguistischen, informationstheoretischen und anderen Aspekten erforscht<\/em>.\u201c) (Blanke 1985:293). Wg tego podej\u015bcia Interlingwistyka sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c nauk\u0105 prawdziwie interdyscyplinarn\u0105, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c\u0105 z dydaktyk\u0105, pedagogik\u0105, socjologi\u0105, filozofi\u0105, dokumentacj\u0105, semiotyk\u0105, terminologi\u0105, komunikacj\u0105 naukow\u0105, informatyk\u0105, logik\u0105, cybernetyk\u0105, problemami sztucznej inteligencji i wieloma innymi, w tym kultur\u0105 i religi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

         W\u0119gierska lingwistka Ilona Koutny za\u0142o\u017cy\u0142a i od 1997 roku prowadzi Mi\u0119dzynarodowe Podyplomowe Studia Interlingwistyczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. (http:\/\/interl.amu.edu.pl\/interlingvistiko\/index.html). Studia trwaj\u0105 trzy lata i \u0142\u0105cz\u0105 nauczanie stacjonarne i zdalne. Zdobywa si\u0119 podstawow\u0105 wiedz\u0119 z zakresu j\u0119zykoznawstwa og\u00f3lnego, interlingwistyki, komunikacji mi\u0119dzynarodowej i mi\u0119dzykulturowej oraz koncentruje si\u0119 na j\u0119zykoznawstwie, kulturze i ruchu esperanto. Ostatni rok po\u015bwi\u0119cony jest specjalizacji, wybiera si\u0119 mi\u0119dzy komunikacj\u0105, j\u0119zykoznawstwem, literaturoznawstwem, t\u0142umaczeniem, lingwistyk\u0105 planistyczn\u0105 i metodyk\u0105 nauczania. W 2022 roku rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 tam regularne stacjonarne 2-letnie mi\u0119dzynarodowe studia magisterskie z interlingwistyki jako specjalizacja na kierunku j\u0119zykoznawstwo i zarz\u0105dzanie informacj\u0105. (https:\/\/kml.amu.edu.pl\/interlingwistyka\/) W programie znajduj\u0105 si\u0119 m.in. przedmioty j\u0119zykoznawcze (typologia j\u0119zykowa, polityka j\u0119zykowa i opis j\u0119zykoznawczy esperanta), komunikacja mi\u0119dzykulturowa (w esperanto) oraz przedmioty z zakresu zarz\u0105dzania informacj\u0105 (w j\u0119zyku angielskim).<\/p>\n\n\n\n

    \u200bConlangs \u2013 j\u0119zyki skonstruowane<\/em><\/p>\n\n\n\n

         Pojawienie si\u0119 Internetu w latach 90-ych przynios\u0142o zaskakuj\u0105cy wzrost zainteresowania konstruowaniem j\u0119zyk\u00f3w. W 1991 roku ameryka\u0144ska grupa dyskusyjna \u201eConstructed Language Mailing List\u201d (http:\/\/listserv.brown.edu\/archives\/conlang.html) zacz\u0119\u0142a funkcjonowa\u0107 za po\u015brednictwem poczty elektronicznej, wraz z Journal of Planned Languages<\/em> \u200b\u200bRicka Harrisona<\/strong><\/em> i utworzeniem wieloj\u0119zycznego s\u0142ownika dw\u00f3ch tysi\u0119cy podstawowych angielskich s\u0142\u00f3w z t\u0142umaczeniem na r\u00f3\u017cne j\u0119zyki planowe. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 ta zosta\u0142a mocno rozwini\u0119ta poprzez wynalezienie globalnej sieci, kt\u00f3ra od 1994 roku w pe\u0142ni zadomowi\u0142a si\u0119 w Internecie. Spo\u0142eczno\u015bci interlingwist\u00f3w masowo utworzy\u0142y swoje strony www, co umo\u017cliwi\u0142o natychmiastowe rozpowszechnienie.<\/p>\n\n\n\n

         Termin \u201ej\u0119zyki skonstruowane\u201d, wprowadzony kiedy\u015b przez Otto Jespersena, zosta\u0142 nast\u0119pnie skr\u00f3cony do “”conlang”<\/em>, aby wskaza\u0107 wszystkie j\u0119zyki \u015bwiadomie skonstruowane, bez wzgl\u0119du na to, w jakim celu. St\u0105d wywodz\u0105 si\u0119 “conlanging”<\/em> = tworzenie j\u0119zyk\u00f3w i “conlanger<\/em>” = tw\u00f3rca j\u0119zyka, autor. J\u0119zykiem conlanger\u00f3w by\u0142 od pocz\u0105tku (ameryka\u0144ski) angielski, zw\u0142aszcza ze wzgl\u0119du na dominuj\u0105ce ameryka\u0144skie technologie komputerowe, kt\u00f3rymi pos\u0142uguje si\u0119 g\u0142\u00f3wnie m\u0142odzie\u017c. Terminu \u201ej\u0119zyk planowany\u201d zacz\u0119to unika\u0107 ze wzgl\u0119du na jego przywi\u0105zanie do esperanta, kt\u00f3re uwa\u017ca si\u0119 za przestarza\u0142e, poniewa\u017c komunikacja mi\u0119dzynarodowa dzia\u0142a ju\u017c zadowalaj\u0105co w j\u0119zyku angielskim. Z powodu tej krytyki dosz\u0142o do schizmy, kt\u00f3ra w 1996 roku oddzieli\u0142a wszystkie j\u0119zyki pomocnicze (“auxlang”<\/em>, czyli j\u0119zyk pomocniczy) z \u201eListy mailingowej j\u0119zyk\u00f3w sztucznych\u201d. Zebra\u0142 je w szczeg\u00f3lno\u015bci ameryka\u0144ski j\u0119zykoznawca Jay Bowks<\/em><\/strong> w swoim Projecto Auxlingua<\/em> (1996-2005). W ko\u0144cu zda\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce liczba “auxlang\u00f3w” wci\u0105\u017c ro\u015bnie, nie przynosz\u0105c \u017cadnego rozwi\u0105zania, poniewa\u017c projekty konkuruj\u0105 ze sob\u0105 i \u017caden nie dociera do znacznej spo\u0142eczno\u015bci u\u017cytkownik\u00f3w. Po wprowadzeniu Wikipedii, Jay Bowks po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 Wikipedii w Interlingua.<\/p>\n\n\n\n

         Podczas gdy nowe projekty j\u0119zyk\u00f3w pomocniczych osi\u0105gaj\u0105 liczb\u0119 kilkuset, liczba innych “conlang\u00f3w” zbudowanych dla zabawy i cel\u00f3w eksperymentalnych (artlangs<\/em> = j\u0119zyki artystyczne i engelangs<\/em> = j\u0119zyki in\u017cynierskie) powi\u0119ksza si\u0119 do tysi\u0119cy. Jeffrey Henning<\/strong><\/em> zebra\u0142 w swoim portalu Langmaker<\/em> (1995-2008) demokratycznie wszystkie rodzaje conlang\u00f3w, czyni\u0105c tworzenie j\u0119zyka intelektualnym hobby w swoim czasopi\u015bmie Model Languages<\/em>: tak jak budujesz na przyk\u0142ad modele poci\u0105g\u00f3w, mo\u017cesz tworzy\u0107 j\u0119zyki (modele) dla zabawy. Portal sta\u0142 si\u0119 bardzo popularny i po\u0142\u0105czony z licznymi grupami dyskusyjnymi, przeszed\u0142 kilka przekszta\u0142ce\u0144 i ostatecznie upad\u0142 z powodu wirus\u00f3w komputerowych. Cz\u0119\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w zosta\u0142a opublikowana w formie ksi\u0105\u017ckowej (Henning 2020). Obecnie nie do przebrni\u0119cia jest ilo\u015b\u0107 kolejnych portali mniej lub bardziej wyspecjalizowanych w r\u00f3\u017cnych typach conlang\u00f3w. Zadzwo\u0144my po prostu do Zompist Marka Rosenfeldera (http:www.zompist.com\/). Opublikowa\u0142 najpierw zdalnie, potem w formie ksi\u0105\u017ckowej podr\u0119cznik “conlangingu” The Language Construction Kit<\/em>, a nast\u0119pnie seri\u0119 ksi\u0105\u017cek dla zaawansowanych autor\u00f3w “artlang\u00f3w” (Rosenfelder 2010, 2012, 2013, 2018 itd.<\/p>\n\n\n\n

         Zainteresowanie j\u0119zykami artystycznymi w dzie\u0142ach fantasy i science fiction ogromnie wzros\u0142o za spraw\u0105 ameryka\u0144skich seriali filmowych, m.in. Star Trek z klingonem<\/em>, Avatar z Na’vi<\/em> i Games of Thrones z j\u0119zykami valyria\u0144skimi<\/em> i dothrackimi<\/em>. J\u0119zyki te zosta\u0142y zbudowane przez zakontraktowanych lingwist\u00f3w. David Peterson<\/strong>, autor dw\u00f3ch ostatnich, (wsp\u00f3\u0142)za\u0142o\u017cy\u0142 w 2007 roku Language Creation Society<\/em> (https:\/\/conlang.org), profesjonaln\u0105 organizacj\u0119 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 “conlangingiem”, kt\u00f3ra oferuje tworzenie artystycznych j\u0119zyk\u00f3w g\u0142\u00f3wnie dla przemys\u0142u rozrywkowego (filmy, powie\u015bci, strony internetowe, reklamy, festiwale, gry komputerowe itp.), a ponadto obejmuje dwustu “conlanger\u00f3w” z ca\u0142ego \u015bwiata, kt\u00f3rzy kontaktuj\u0105 si\u0119 nie tylko zdalnie, ale tak\u017ce podczas konferencji stacjonarnych. Peterson w mi\u0119dzyczasie stworzy\u0142 kolejne j\u0119zyki artystyczne i uczy “conlangingu” wed\u0142ug swojej ksi\u0105\u017cki (Peterson 2015).<\/p>\n\n\n\n

           Zainteresowanie takimi j\u0119zykami fantastycznymi jest ewidentnie tak du\u017ce, \u017ce w\u0142oski informatyk-lingwista Federico Gobbo proponuje now\u0105 ga\u0142\u0105\u017a interlingwistyki zwan\u0105 j\u0119zykoznawstwem hollywoodzkim (Gobbo 2020:38), kt\u00f3rej uczy (w j\u0119zyku angielskim) w specjalnej katedrze Swiatowego Zwi\u0105zku Esperanckiego UEA na Uniwersytecie w Amsterdamie. Wprowadzanie do interlingwistyki jest oferowane na przemian w pierwszym semestrze a kurs esperanta w drugim semestrze, w wymiarze czterech godzin tygodniowo.<\/p>\n\n\n\n

    Konkluzje<\/em><\/p>\n\n\n\n

         Jak wida\u0107, zawarto\u015b\u0107 przedmiotu nauki i studi\u00f3w o nazwie “Interlingwistyka” stale ewoluuje. Szerokie spektrum mo\u017cliwych dziedzin mo\u017cna uzna\u0107 za wzbogacenie prac badawczych, przy czym dyskutuje si\u0119 co ma by\u0107 w\u0142\u0105czone do tej dyscypliny: czy nale\u017cy do niej planowanie (projektowanie) j\u0119zyk\u00f3w i standaryzacja j\u0119zykowa j\u0119zyk\u00f3w etnicznych lub rozw\u00f3j pidgin\u00f3w i j\u0119zyk\u00f3w kreolskich (co proponuj\u0105 m.in. studenci z Poznania), czy powinina interesowa\u0107 si\u0119 t\u0142umaczeniami, kodami, j\u0119zykami programowania i sztuczn\u0105 inteligencj\u0105, czy powinna zaj\u0105\u0107 si\u0119 j\u0119zykami projektowanymi typu “conlanging” (patrz Stria 2016) i hollywoodzkimi j\u0119zykami projektowanymi, jak\u0105 rol\u0119 powinny odgrywa\u0107 tradycyjne j\u0119zyki planowe i esperantologia (patrz Koutny 2015), czy nale\u017cy bada\u0107 j\u0119zyk angielski w roli lingua franca<\/em>, itp. Wci\u0105\u017c wi\u0119c poszukuje si\u0119 dok\u0142adnej definicji interlingwistyki i jednolitej opinii o jej obszarach badawczych. Jej jako\u015b\u0107 i dalszy rozw\u00f3j zale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c od profesjonalnego podej\u015bcia i istnienia odpowiednich wydzia\u0142\u00f3w studi\u00f3w, czy to na uniwersytetach, czy w innych r\u00f3wnorz\u0119dnych instytucjach i stowarzyszeniach, kt\u00f3re nie ograniczaj\u0105 si\u0119 do \u015brodowiska esperantyst\u00f3w (por. Barandovsk\u00e1-Frank 2018, 2020).   <\/p>\n\n\n\n

    T\u0142um. z esperanta: JL   <\/em>  <\/p>\n\n\n\n

    Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Barandovsk\u00e1-Frank, V\u0115ra (2018): Concept(s) of Interlinguistics. W: J\u0119zyk Komunikacja Informacja<\/em> 13\/2018, Rys, Poznan, str.15-31<\/p>\n\n\n\n

    Barandovsk\u00e1-Frank, V\u0115ra (2020): Interlingvistiko. Enkonduko en la sciencon pri planlingvoj, <\/em>Rys, Pozna\u0144<\/p>\n\n\n\n

    Bibliography of Planned Languages excluding Esperanto<\/em>: http:\/\/www.lingviko.net\/biblio.html<\/a>,         copyright 1992-1995 by Richard K. Harrison<\/p>\n\n\n\n

    Blanke, Detlev (1985): Internationale Plansprachen<\/em>. Akademie-Verlag, Berlin<\/p>\n\n\n\n

    Bodmer, Frederick (1944): The loom of the Language. A Guide to Foreign Language for the Home Student<\/em>.   Allen & Unwin, London<\/p>\n\n\n\n

    Bormann, Artur (1959\/60): Grundz\u00fcge der Interlinguistik. W: Sprachform<\/em> 3 (1959\/60), p. 14-23<\/p>\n\n\n\n

    Esperanto, Dr. (1887): \u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u044b\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a\u044a. \u041f\u0440\u0435\u0434\u0438\u0441\u043b\u043e\u0432\u0456\u0435 \u0438 \u043f\u043e\u043b\u043d\u044b\u0439 \u0443\u0447\u0435\u0431\u043d\u0438\u043a\u044a<\/em>.Warszawa<\/p>\n\n\n\n

    Gobbo, Federico (2020): Introduction to Interlinguistics<\/em>. Grin Verlag, M\u00fcnchen<\/p>\n\n\n\n

    Haupenthal, Irmi & Reinhard (2013): Auswahlbibliographie zur Interlinguistik und Esperantologie.<\/em>           Selekta bibliografio pri interlingvistiko kaj esperantologio.<\/em> Iltis, Bad Bellingen<\/p>\n\n\n\n

    Haupenthal, Reinhard (eld., 1976): Plansprachen. Beitr\u00e4ge zur Interlinguistik.<\/em> Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt<\/p>\n\n\n\n

    Henning, Jeffrey (2020): Langmaker: Celebrating Conlangs<\/em>. Yonagu Books, Chicago<\/p>\n\n\n\n

    Jespersen, Otto  (1931): A new science: Interlinguistics, W: Psyche<\/em>, London, 1930-31\/3, str. 57-67 (http:\/\/interlanguages.net\/IL.html<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

    Koutny, Ilona (2015): A typological description of Esperanto as a natural language, W: J\u0119zyk Komunikacja Informacja<\/em> 2015\/10, Rys Pozna\u0144, str. 43-62<\/p>\n\n\n\n

    Kuznecov, Sergej Nikolajevi\u0109 (1982): Osnovy interlingvistiki<\/em>.  Universitet dru\u017eby narodov, Moskva   <\/p>\n\n\n\n

    Kuznecov, Sergej Nikolajevi\u0109 (1987): Teoreti\u0109eskie osnovy interlingvistiki.<\/em> Izdatelstvo universiteta dru\u017eby narodov, Moskva<\/p>\n\n\n\n

    Manders, Willem (1950): Interlingvistiko kaj esperantologio<\/em>. Muusses, Purmerend<\/p>\n\n\n\n

    Meysmans, Jules  (1911): Une science nouvelle, W: Lingua Internationale<\/em>, Bruxelles, 1.1911\/12\/8,  p. 14-16<\/p>\n\n\n\n

    Peano, Giuseppe  (1903): De latino sine flexione, W: Rivista di mathematica<\/em>, Torino, VIII, str. 74-83<\/p>\n\n\n\n

    Peterson, David Joshua (2015): The Art of Language Invention. From Horse-Lord to Dark Elves, the Words behind World-Building<\/em>. Penguin Books, New York<\/p>\n\n\n\n

    Rosenfelder, Mark (2010): The Language Construction Kit<\/em>. Yonagu Books, Chicago<\/p>\n\n\n\n

    Rosenfelder, Mark (2012): Advanced Language Construction<\/em>. Yonagu Books, Chicago<\/p>\n\n\n\n

    Rosenfelder, Mark (2013): The Conlanger’s Lexipedia<\/em>. Yonagu Books, Chicago<\/p>\n\n\n\n

    Rosenfelder, Mark (2018): The syntax Construction Kit<\/em>. Yonagu Books, Chicago<\/p>\n\n\n\n

    Schleyer, Johann Martin (1880): Volap\u00fck. Die Weltsprache: Entwurf einer Universalsprache f\u00fcr alle Gebildete der ganzen<\/em> Erde. Tappen<\/em>, Sigmaringen<\/p>\n\n\n\n

    Szerdahelyi, Istv\u00e1n (1979): Bevezet\u00e9s az interlingvisztik\u00e1ba<\/em>. ELTE, Budapest<\/p>\n\n\n\n

    Stria, Ida (2016): Inventing languages, inventing worlds. Towards a linguistic world view of<\/em> artificial languages<\/em>. Wydzial Neofilologii UAM, Pozna\u0144<\/p>\n\n\n\n

    Tauli, Valter (1968): Introduction to a Theory of Language Planning.<\/em> Almquist & Wiksells, Uppsala<\/p>\n\n\n\n

     W\u00fcster, Eugen  (1970\/3): Internationale Sprachnormung in der Technik. Besonders in der Elektrotechnik.<\/em>      (Die nationale Sprachnormung und ihre Verallgemeinerung)<\/em>, H. Bouvier<\/p>\n<\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Autor: V\u0115ra Barandovsk\u00e1-Frank \u200b Wst\u0119p: Jerzy Leyk      Nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce poj\u0119cie \u201einterlingwistyki\u201d nie ma obecnie stabilnego, jednolicie przyj\u0119tego rozumienia w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w. Zgodnie z dotychczasow\u0105 praktyk\u0105 podstawowym obiektem badawczym interlingwistyki s\u0105 j\u0119zyki o genezie skonstruowanej\/zaprojektowanej przeznaczone do tematycznie og\u00f3lnej komunikacji cz\u0142owiek-cz\u0142owiek lub symuluj\u0105ce tak\u0105 komunikacj\u0119 (w \u015bwiatach wyobra\u017conych, fikcyjnych). Dalszy rozw\u00f3j takiego j\u0119zyka mo\u017ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-26","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":460,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26\/revisions\/460"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}