Esperanto jest j\u0119zykiem o planowej (sztucznej) genezie, kt\u00f3ry stale rozwija si\u0119 i ewoluuje podobnie jak j\u0119zyki etniczne. Zasady j\u0119zyka i trzon s\u0142ownictwa zosta\u0142y utworzone przez Ludwika Zamenhofa, lekarza z Warszawy i opublikowane w Warszawie w roku 1887 najpierw po rosyjsku, a potem w tym samym roku tak\u017ce po polsku, francusku i niemiecku pod nazw\u0105 J\u0119zyka Mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n\n\n\n
J\u0119zyk ten zacz\u0105\u0142 by\u0107 p\u00f3\u017aniej nazywany esperanto, od pseudonimu jego tw\u00f3rcy Doktoro Esperanto<\/em> (doktor maj\u0105cy nadziej\u0119).<\/p>\n\n\n\n Do\u015b\u0107 szybko nowy j\u0119zyk znalaz\u0142 ch\u0119tnych do nauczenia si\u0119 i zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozpowszechnia\u0107 w Europie. Powstawa\u0142y t\u0142umaczenia literatury z r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w na esperanto, pi\u015bmiennictwo esperanckie, s\u0142owniki i podr\u0119czniki do nauki.<\/p>\n\n\n\n Pod wzgl\u0119dem typologicznym j\u0119zyk esperanto m\u00f3g\u0142by by\u0107 zaliczony do j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich ze wzgl\u0119du na s\u0142ownictwo, wymow\u0119, alfabet, pisowni\u0119 i regu\u0142y gramatyczne i z tego wzgl\u0119du jest on tak\u017ce kulturowo europocentryczny.<\/p>\n\n\n\n Rozpatrywanie i klasyfikowanie os\u00f3b w jaki\u015b spos\u00f3b powi\u0105zanych z esperantem i jego u\u017cytkownik\u00f3w wymaga wprowadzenia kilku rozr\u00f3\u017cnie\u0144 m.in. wg kryteri\u00f3w stopnia opanowania j\u0119zyka, intensywno\u015bci u\u017cywania i kontakt\u00f3w oraz motyw\u00f3w zaanga\u017cowania.<\/p>\n\n\n\n Na potrzeby niniejszego artyku\u0142u wprowadzam poni\u017csze poj\u0119cia i ich okre\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n Poj\u0119cia dotycz\u0105ce kryterium stopnia opanowania (przyswojenia) j\u0119zyka<\/p>\n\n\n\n Esperantofon, osoba m\u00f3wi\u0105ca po esperancku<\/strong> \u2013 osoba zdolna pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 j\u0119zykiem esperanto do\u015b\u0107 swobodnie, np. na poziomie B1+\/B2 (jest to na og\u00f3\u0142 minimalny poziom oczekiwany od absolwent\u00f3w szkolnictwa \u015bredniego w Europie je\u015bli chodzi o pierwszy j\u0119zyk obcy).<\/p>\n\n\n\n Z tej definicji wynika m.in., \u017ce ucz\u0105cy si\u0119, kt\u00f3ry jeszcze nie opanowa\u0142 w tym stopniu j\u0119zyka esperantofonem nie jest.<\/p>\n\n\n\n W grupie tej znajduj\u0105 si\u0119 m.in. osoby od dziecka pos\u0142uguj\u0105ce si\u0119 esperantem, cz\u0119sto jako pierwszym j\u0119zykiem lub dzieci bilingwalne\/multilingwalne, po esperancku potocznie okre\u015blane jako denaska esperantisto<\/em> (esperantysta od urodzenia<\/strong>). Jest to rodzimy u\u017cytkownik esperanta.<\/p>\n\n\n\n Ucz\u0105cy si\u0119 esperanta obligatoryjnie<\/strong> \u2013 osoba ucz\u0105ca si\u0119 esperanta z obowi\u0105zku, przed osi\u0105gni\u0119ciem poziomu esperantofona. Np. poprzez wyb\u00f3r esperanta jako drugiego j\u0119zyka obcego w szkole\/na uczelni lub osoba przyst\u0119puj\u0105ca do eksperymentu j\u0119zykowego z uczeniem si\u0119 esperanta. Jest to grupa stosunkowo niewielka.<\/p>\n\n\n\n Ucz\u0105cy si\u0119 esperanta dobrowolnie<\/strong> \u2013 osoba ucz\u0105ca si\u0119 esperanta z ciekawo\u015bci, bez obowi\u0105zku, przed osi\u0105gni\u0119ciem poziomu esperantofona. Np. poprzez uczestnictwo w kursach stacjonarnych lub zdalnych albo jako samouk. Jest to najwi\u0119ksza grupa os\u00f3b maj\u0105ca kontakt z esperantem.<\/p>\n\n\n\n Co znamienne, proporcje ucz\u0105cych si\u0119 esperanta obowi\u0105zkowo i dobrowolnie s\u0105 ca\u0142kowicie odwrotne ni\u017c w przypadku uczenia si\u0119 j\u0119zyk\u00f3w etnicznych jako j\u0119zyka obcego.<\/p>\n\n\n\n Dotycz\u0105ce kryteri\u00f3w spo\u0142ecznych, kulturowych i psychologicznych<\/p>\n\n\n\n \u015arodowiska esperanckie<\/strong> \u2013 termin obejmuje osoby w jakikolwiek spos\u00f3b zwi\u0105zane z esperantem lub dzia\u0142aniami pro-esperanckimi. Osoby te mog\u0105 by\u0107 ze sob\u0105 spo\u0142ecznie powi\u0105zane w spos\u00f3b lu\u017any lub czasowo bardziej trwa\u0142y albo w og\u00f3le nie mie\u0107 mi\u0119dzy sob\u0105 kontakt\u00f3w. Jest to poj\u0119cie o najszerszym zakresie osobowym.<\/p>\n\n\n\n Spo\u0142eczno\u015b\u0107 esperancka<\/strong> \u2013 kategoria grupy spo\u0142ecznej, kt\u00f3rej istot\u0105 jest istnienie wi\u0119zi spo\u0142ecznej \u0142\u0105cz\u0105cej te osoby i daj\u0105ce im poczucie wsp\u00f3lnej przynale\u017cno\u015bci. W tym przypadku jest to zbiorowo\u015b\u0107 os\u00f3b zwi\u0105zanych z esperantem i praktykuj\u0105cych w zwi\u0105zku z tym kontakty spo\u0142eczne w j\u0119zyku esperanto lub wsp\u00f3lne dzia\u0142ania pro-esperanckie (osoby te niekoniecznie s\u0105 esperantofonami).<\/p>\n\n\n\n Ruch esperancki<\/strong> \u2013 kategoria ruchu spo\u0142ecznego, a wi\u0119c dzia\u0142a\u0144 spo\u0142ecznych nie mieszcz\u0105cych si\u0119 w zastanych ramach instytucjonalnych maj\u0105cych na celu dokonanie jakiej\u015b zmiany w spo\u0142ecze\u0144stwie. W tym przypadku celem jest co najmniej rozpowszechnianie esperanta w \u015brodowiskach pozaesperanckich (zewn\u0119trznych). Ruchy esperanckie by\u0142y i s\u0105 r\u00f3\u017cnorakie w zale\u017cno\u015bci od przekona\u0144 o charakterze polityczno-spo\u0142ecznym (np. deklaratywnie apolityczne, robotnicze, katolickie, inne o charakterze religijnym lub quasi religijnym, marksistowskie, \u015bwiatopogl\u0105dowo neutralne).<\/p>\n\n\n\n Ruch esperancki z biegiem lat wytworzy\u0142 spo\u0142eczno\u015b\u0107 esperanck\u0105, kt\u00f3ra istnieje obiektywnie sama w sobie bez wzgl\u0119du na to czy ruch osi\u0105gn\u0105\u0142 swoje pierwotne cele w jakimkolwiek stopniu czy nie. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 esperancka jest w sensie socjologicznym nosicielem, a wi\u0119c przetrwalnikiem j\u0119zyka i kultury esperanckiej.<\/p>\n\n\n\n Esperantysta<\/em><\/p>\n\n\n\n Poj\u0119cie esperantysty<\/strong> wymaga doprecyzowania ze wzgl\u0119du na przypisywane mu zr\u00f3\u017cnicowane znaczenie i konotacje zar\u00f3wno w ramach spo\u0142eczno\u015bci esperanckiej jak i poza ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n W obr\u0119bie \u015brodowisk esperanckich i spo\u0142eczno\u015bci esperanckiej wyst\u0119puj\u0105 m.in. nast\u0119puj\u0105ce niuanse poj\u0119ciowe do rozr\u00f3\u017cnienia:<\/p>\n\n\n\n Esperantysta<\/strong> w szerokim znaczeniu \u2013 og\u00f3lnie, osoba w jakikolwiek spos\u00f3b zwi\u0105zana z esperantem. W tym uj\u0119ciu nie jest istotny ani poziom znajomo\u015bci j\u0119zyka, ani stopie\u0144 zaanga\u017cowania czy wi\u0119zi spo\u0142ecznej, ani motywacje danej osoby.<\/p>\n\n\n\n Esperantysta<\/strong> w w\u0105skim znaczeniu \u2013 osoba aktywnie zaanga\u017cowana w danym okresie \u017cycia (cho\u0107by epizodycznie) w doskonalenie lub utrwalanie znajomo\u015bci j\u0119zyka oraz\/\/lub propagowanie j\u0119zyka esperanto poprzez uczestnictwo w \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci esperanckich. W tym uj\u0119ciu nie jest istotny poziom znajomo\u015bci j\u0119zyka (czyli fakt bycia esperantofonem lub nie).<\/p>\n\n\n\n Prawdziwy esperantysta<\/strong> (esp. vera esperantisto<\/em> \u2013 termin u\u017cywany wewn\u0119trznie w spo\u0142eczno\u015bci esperanckiej) \u2013 osoba podzielaj\u0105ca aktualnie dominuj\u0105ce cele danego ruchu esperanckiego i zwi\u0105zane z nimi przekonania o donios\u0142ej roli esperanta dla ludzko\u015bci, zaanga\u017cowana w ich propagowanie. Powinien by\u0107 esperantofonem.<\/p>\n\n\n\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 w tym miejscu uwag\u0119 na to, \u017ce wg regu\u0142 s\u0142owotw\u00f3rstwa esperanckiego samo s\u0142owo esperantisto<\/em> powinno oznacza\u0107 osob\u0119 zawodowo zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 esperantem (analogicznie: anglisto<\/em> \u2013 anglista, frizisto<\/em> \u2013 fryzjer) lub wyznawc\u0119 pewnej ideologii (np. marksisto<\/em> \u2013 marksista, socjalisto<\/em> – socjalista). Takiego typu znaczenia to poj\u0119cie jednak nie uzyska\u0142o. Bardziej adekwatne by\u0142oby np. esperantano<\/em> (zwolennik esperanta), ale si\u0119 nie przyj\u0119\u0142o w uzusie.<\/p>\n\n\n\n W \u015bwiecie zewn\u0119trznym wobec \u015brodowisk i spo\u0142eczno\u015bci esperanckich znaczn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 konotacje zwi\u0105zane z percepcj\u0105 aktywno\u015bci \u015brodowisk esperanckich. S\u0105 one nierzadko obci\u0105\u017cone \u0142adunkiem pejoratywnym. Z tej perspektywy bardziej zasadne jest u\u017cywanie liczby mnogiej:<\/p>\n\n\n\n Esperanty\u015bci <\/strong>wg kryterium j\u0119zykowego\u2013 osoby m\u00f3wi\u0105ce po esperancku. Percepcja znaczeniowo zbli\u017cona do w\/w esperantofon\u00f3w. Konotacja nacechowana jest neutralnie lub pozytywnie (ciekawostkowo).<\/p>\n\n\n\n Esperanty\u015bci <\/strong>wg kryterium zaanga\u017cowania\u2013 osoby dzia\u0142aj\u0105ce aktywnie na rzecz rozpowszechnienia esperanta. Percepcja znaczeniowo zbli\u017cona do w\/w esperantyst\u00f3w w w\u0105skim znaczeniu. Konotacja nacechowana jest na og\u00f3\u0142 neutralnie, ale czasem pejoratywnie.<\/p>\n\n\n\n Esperanty\u015bci <\/strong>wg kryterium quasi ideologicznego\u2013 osoby dzia\u0142aj\u0105ce aktywnie na rzecz odg\u00f3rnego wprowadzenia esperanta z pobudek natury ideologicznej, dzia\u0142aj\u0105cy nierzadko w spos\u00f3b prozelicki, narzucaj\u0105cy. Percepcja znaczeniowo nieco zbli\u017cona do w\/w prawdziwych esperantyst\u00f3w. Konotacja w \u015bwiecie zewn\u0119trznym nacechowana zdecydowanie pejoratywnie, odrzucaj\u0105co.<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c sam stosunek do j\u0119zyka esperanto bywa w \u015brodowiskach pozaesperanckich pochodn\u0105 sposobu percepcji esperantyst\u00f3w jako jego nosicieli, to w przypadku percepcji tych \u015brodowisk w spos\u00f3b quasi ideologiczny pejoratywny stosunek do nich przenosi si\u0119 tak\u017ce na sam j\u0119zyk esperanto. Widoczne to jest szczeg\u00f3lnie w \u015brodowiskach naukowych nastawionych negatywnie do tej kategorii esperantyst\u00f3w uwa\u017canych za dziwak\u00f3w, ludzi oderwanych od rzeczywisto\u015bci, fanatycznych. Aby takiemu odbiorowi zapobiec symptomatyczne jest np. nieu\u017cywanie s\u0142owa \u201eesperanto<\/em>\u201d na okre\u015blenie j\u0119zyka lecz \u201eInternacia Lingvo<\/em>\u201d (j\u0119zyk mi\u0119dzynarodowy \u2013 tak jak pierwotnie u Zamenhofa, jego kreatora), w skr\u00f3cie ILo (po esperancku \u201enarz\u0119dzie\u201d) przez naukowc\u00f3w z AIS (Mi\u0119dzynarodowa Akademia Nauk) pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 esperantem w artyku\u0142ach, pracach dyplomowych, na konferencjach, itp.<\/p>\n\n\n\n Charakterystyka spo\u0142eczno\u015bci esperanckiej pod wzgl\u0119dem postaw i motywacji<\/p>\n\n\n\n Postawy i motywacje os\u00f3b, grup oraz instytucji esperanckich tworz\u0105cych globaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 esperanck\u0105 s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane. Ze wzgl\u0119du na dominuj\u0105ce postawy i motywacje w tym zakresie mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 nast\u0119puj\u0105ce g\u0142\u00f3wne nurty (bazuj\u0105ce na wyznawanych paradygmatach, niekoniecznie u\u015bwiadamianych sobie):<\/p>\n\n\n\n Desupry\u015bci<\/strong> (esp. desupristoj<\/em>) \u2013 nurt prze\u015bwiadczony o wyj\u0105tkowej roli esperanta w komunikacji ponadetnicznej i z tego wzgl\u0119du zabiegaj\u0105cy o odg\u00f3rne wprowadzenie esperanta przez instytucje mi\u0119dzynarodowe (np. UNESCO, ONZ, Parlament Unii Europejskiej) lub krajowe (rz\u0105dy, ministerstwa, parlamenty krajowe) jako podstawowego j\u0119zyka obcego do globalnej komunikacji. Desupryzm przez dziesi\u0105tki lat by\u0142 paradygmatem dominuj\u0105cym, szczeg\u00f3lnie w\u015br\u00f3d aktywu esperanckiego. Pocz\u0105tkowym has\u0142em trwaj\u0105cym od zarania esperanta by\u0142y np. slogany fina venko<\/u><\/em> (ostateczne zwyci\u0119stwo), dua lingvo por <\/u><\/em>\u0109iuj<\/u><\/em> (drugi j\u0119zyk dla ka\u017cdego), czy te\u017c konieczno\u015b\u0107 przeciwstawiania si\u0119 j\u0119zykowi angielskiemu (angielski jako wr\u00f3g esperanta) ukierunkowane na odg\u00f3rne wprowadzenie esperanta jako pierwszego j\u0119zyka obcego dla wszystkich. Konglomerat tego typu przekona\u0144 okre\u015blany jest jako tzw. pracele ruchu esperanckiego.<\/p>\n\n\n\n Aktualnie znaczenie pracel\u00f3w i desupryzmu w \u015brodowiskach esperanckich si\u0119 zmniejsza. Ma na to niew\u0105tpliwie wp\u0142yw m.in. brak sukces\u00f3w w tych zabiegach. Obserwowana jest stopniowa, zaw\u0119\u017caj\u0105ca ewolucja cel\u00f3w stawianych przez desupryzm i jego zwolennik\u00f3w. Brak sukces\u00f3w tego podej\u015bcia doprowadzi\u0142 pod koniec 20-go wieku np. do lansowania przez desupryst\u00f3w najpierw tez o imperializmie j\u0119zykowym (tj. narzucaniu j\u0119zyka angielskiego, francuskiego lub rosyjskiego przez mocarstwa), a potem koncepcji tr\u00f3jj\u0119zyczno\u015bci, tj. znajomo\u015bci przez ka\u017cdego swego j\u0119zyka ojczystego, wprowadzanego odg\u00f3rnie i obowi\u0105zkowo esperanta oraz angielskiego lub innego j\u0119zyka obcego zale\u017cnie od regionu. Na rzecz tego typu rozwi\u0105za\u0144, poza tym, \u017ce esperanto jest j\u0119zykiem \u0142atwiejszym do opanowania ni\u017c j\u0119zyki etniczne (co jest niezaprzeczalne) ma dzia\u0142a\u0107 przekonanie nazywane w \u015brodowiskach esperanckich interna ideo<\/u><\/em> (idea wewn\u0119trzna). Jest to poj\u0119cie do\u015b\u0107 mgliste \u2013 ma oznacza\u0107, \u017ce wprowadzenie powszechno\u015bci esperanta b\u0119dzie jakoby implikowa\u0142o automatycznie z\u0142agodzenie konflikt\u00f3w mi\u0119dzy narodami. Jak mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 \u2013 dla por\u00f3wnania \u2013 powszechno\u015b\u0107 \u0142aciny w warstwach wy\u017cszych w \u015bredniowiecznej Europie nie przynosi\u0142a pokoju mi\u0119dzy narodami, mimo, \u017ce \u0142acina podobnie jak teraz esperanto nie by\u0142a w\u00f3wczas j\u0119zykiem dnia codziennego w \u017cadnym pa\u0144stwie, a wi\u0119c w tym sensie neutralna.<\/p>\n\n\n\n Narz\u0119dziowcy<\/strong> (esp. rimedanoj<\/em>) – nurt przyjmuj\u0105cy za\u0142o\u017cenie, \u017ce esperanto mo\u017ce by\u0107 dobrym cho\u0107 nie jedynym narz\u0119dziem do realizacji cel\u00f3w danej grupy wymagaj\u0105cych znajomo\u015bci j\u0119zyka obcego. Narz\u0119dziowc\u00f3w nie interesuje ani slogan fina venko<\/em>, ani slogany drugiego lub trzeciego j\u0119zyka dla ka\u017cdego. Istot\u0105 tego podej\u015bcia jest, to \u017ce istniej\u0105 w r\u00f3\u017cnych krajach osoby znaj\u0105ce esperanto (esperantofoni), a zatem: 1) mo\u017cna do nich dotrze\u0107 w tym j\u0119zyku ze swoim przekazem lub 2) poprzez uczenie si\u0119 esperanta przez jednostk\u0119 mo\u017cna takiej osobie przysporzy\u0107 cennych dla niej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Dzia\u0142aniami opartymi na pierwszym z w\/w za\u0142o\u017ce\u0144 mog\u0105 by\u0107 dzia\u0142ania propagandowe o charakterze politycznym finansowane lub wsp\u00f3\u0142finansowane przez instytucje pa\u0144stwowe: pisma w j\u0119zyku esperanto pe\u0142ne bardziej lub mniej subtelnej propagandy o zabarwieniu ideologicznym jak np. periodyki zwi\u0105zk\u00f3w\/stowarzysze\u0144 esperanckich w dawnych krajach socjalistycznych, (szczeg\u00f3lnie der esperantist<\/em> w by\u0142ej NRD, El Popola <\/em>\u0108inio<\/em> w Chinach, czasopismo PACO<\/em> wydawane w kilku krajach socjalistycznych), rozg\u0142o\u015bnia esperancka Polskiego Radia, broszury i ksi\u0105\u017cki propagandowe.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142kowicie odmiennym podej\u015bciem typu narz\u0119dziowego s\u0105 dzia\u0142ania oparte na drugim z w\/w za\u0142o\u017ce\u0144. S\u0105 one pozbawione element\u00f3w indoktrynacji i wykorzystywania esperanta jako \u015brodka komunikacji do innych cel\u00f3w. Nastawione s\u0105 na przynoszenie oferowanych warto\u015bci ich odbiorcom, pozbawione s\u0105 w\u0105tk\u00f3w ideologicznych zar\u00f3wno politycznych jak i desuprystycznych, np.: umo\u017cliwianie kontakt\u00f3w i wyjazd\u00f3w zagranicznych studentom i m\u0142odzie\u017cy (m.in. w Polsce przez PSEK \u2013 Og\u00f3lnopolski Komitet Studenckich K\u00f3\u0142 Naukowych, w Niemczech przez GEJ \u2013 Germana Esperanto Junularo), rozw\u00f3j uczelnianych k\u00f3\u0142 naukowych (m.in. w Polsce i na W\u0119grzech), studia interlingwistyczne i\/lub esperantologiczne na uczelniach wy\u017cszych (np. Budapeszt, Pozna\u0144), organizowanie turnus\u00f3w wypoczynkowych z nauk\u0105 esperanta, uniwersytet i Mi\u0119dzynarodowa Akademia Nauk z siedzib\u0105 w San Marino. Innym w\u0105tkiem s\u0105 kursy esperanta na uniwersytetach 3-go wieku lub dla m\u0142odzie\u017cy z niepe\u0142nosprawno\u015bciami maj\u0105cymi na celu rozw\u00f3j kom\u00f3rek neuronalnych w m\u00f3zgu.<\/p>\n\n\n\n Dobrym przyk\u0142adem tego nurtu jest uczenie si\u0119 esperanta jako drugiego j\u0119zyka obcego, aby w nim zda\u0107 egzamin lub napisa\u0107 prac\u0119 dyplomow\u0105 w przypadku konieczno\u015bci realizacji tego zadania w 2 j\u0119zykach obcych, np. do\u015b\u0107 cz\u0119ste w szkolnictwie \u015brednim na W\u0119grzech w latach 70-80 ubieg\u0142ego wieku. Ucz\u0105cy si\u0119 wybierali esperanto nauczane w szkole ze wzgl\u0119du na stosunkowo szybkie i \u0142atwiejsze osi\u0105gni\u0119cie dobrego poziomu kompetencji.<\/p>\n\n\n\n Raumi\u015bci<\/strong> (esp. ra\u016dmanoj<\/em>) \u2013 nurt to\u017csamo\u015bciowy przyjmuj\u0105cy za podstaw\u0119 istnienie globalnej i lokalnych spo\u0142eczno\u015bci esperanckich takie jakie aktualnie si\u0119 wytworzy\u0142y na przestrzeni wielu dziesi\u0105tek lat na bazie j\u0119zyka esperanto i warto\u015bci jakie przynosz\u0105 one swoim cz\u0142onkom tu i teraz.<\/p>\n\n\n\n Nazwa pochodzi od miasta Rauma w Finlandii, gdzie w roku 1980 w czasie kongresu TEJO (\u015awiatowa Organizacja M\u0142odzie\u017cy Esperanckiej) zosta\u0142 sformu\u0142owany manifest, kt\u00f3ry odrzuca aktualno\u015b\u0107 i sensowno\u015b\u0107 w\/w praceli, a w zamian za to opiera to\u017csamo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci esperanckiej na tym czym ona faktycznie aktualnie jest, a wi\u0119c rozumianej jako swego rodzaju dobrowolnie wybrana mniejszo\u015b\u0107 j\u0119zykowa z w\u0142asnymi warto\u015bciami istotnymi i cennymi dla nich. Z socjologicznego punktu widzenia jest to przynale\u017cno\u015b\u0107 wt\u00f3rna, gdy\u017c ka\u017cdy z jej uczestnik\u00f3w zanurzony jest przede wszystkim w swej spo\u0142eczno\u015bci prymarnej, w kt\u00f3rej wiedzie swe \u017cycie codzienne (edukacja, zarobkowanie, itd.).<\/p>\n\n\n\n Nurt raumistyczny przeplata si\u0119 z drugim rodzajem w\/w nurtu narz\u0119dziowego. Staje si\u0119 obecnie w \u015brodowiskach esperanckich dominuj\u0105co praktykowany i przyjmowany, cho\u0107 niekoniecznie \u015bwiadomie rozpoznawany.<\/p>\n\n\n\n Samotnicy<\/strong> (esp. izoluloj<\/em>) \u2013 tym mianem mo\u017cna okre\u015bli\u0107 osoby b\u0119d\u0105ce esperantofonami, znaj\u0105cymi do\u015b\u0107 dobrze j\u0119zyk esperanto, ale nie wi\u0105\u017c\u0105cymi si\u0119 wcale lub bardzo sporadycznie ze spo\u0142eczno\u015bciami esperanckimi. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce osoby tw\u00f3rcze w j\u0119zyku esperanto, naukowcy, czytelnicy prasy esperanckiej, kt\u00f3rzy nie s\u0105 aktualnie zainteresowani aktywniejszym uczestnictwem w \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci esperanckich. Tym niemniej mo\u017cna t\u0119 zbiorowo\u015b\u0107 przypisa\u0107 do wy\u017cej zdefiniowanych szeroko rozumianych \u015brodowisk esperanckich.<\/p>\n\n\n\n Jak wida\u0107 s\u0105 esperantofoni, kt\u00f3rzy nie kwalifikuj\u0105 si\u0119 do miana esperantyst\u00f3w (w w\u0119szym sensie): nie dzia\u0142aj\u0105, nie uczestnicz\u0105 czynnie w \u017cyciu spo\u0142eczno\u015bci esperanckich, ich kontakt z j\u0119zykiem mo\u017ce by\u0107 sporadyczny. Z drugiej strony s\u0105 osoby, kt\u00f3re mimo swego zaanga\u017cowania nie nauczyli si\u0119 j\u0119zyka na tyle, aby m\u00f3c si\u0119 nim pos\u0142ugiwa\u0107 na poziomie esperantofona.<\/p>\n\n\n\n Liczby esperantofon\u00f3w i esperantyst\u00f3w w \u015bwiecie lub w poszczeg\u00f3lnych krajach s\u0105 trudne do oszacowania. Nie ma wiarygodnych statystyk w tym zakresie. To jest zrozumia\u0142e, np. wielu esperantofon\u00f3w nie jest nigdzie rejestrowanych, nie maj\u0105 takiej potrzeby, a poza tym mog\u0105 by\u0107 zupe\u0142nie nieczynni w spo\u0142eczno\u015bciach esperanckich (czyli mimo nawet epizodycznego pojawienia si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci niewidoczni w rozpatrywanym okresie).<\/p>\n\n\n\n U\u017cyteczno\u015b\u0107 nauki j\u0119zyka esperanto<\/p>\n\n\n\n Walory i u\u017cyteczno\u015b\u0107 rozwojowa<\/em><\/p>\n\n\n\n Jak wynika z bada\u0144 naukowych w dziedzinie neurokognitywistyki uczenie si\u0119 nowego j\u0119zyka obcego wp\u0142ywa korzystnie na rozw\u00f3j sieci neuron\u00f3w w m\u00f3zgu, znacznie bardziej ni\u017c doskonalenie ju\u017c poznanego j\u0119zyka obcego. Ma to istotne znaczenie w rozwoju dzieci i m\u0142odzie\u017cy oraz w hamowaniu proces\u00f3w degeneracji kom\u00f3rek neuronalnych u os\u00f3b starszych b\u0119d\u0105cych w wieku emerytalnym. Uczenie si\u0119 j\u0119zyka esperanto jest szczeg\u00f3lnie korzystne w tych procesach, bowiem j\u0119zyk ten jest pozbawiony wyj\u0105tk\u00f3w gramatycznych, ma prost\u0105 fleksj\u0119, elastyczn\u0105 konstrukcj\u0119 zda\u0144, umo\u017cliwia kreatywne tworzenie ad hoc<\/em> s\u0142\u00f3w przez m\u00f3wi\u0105cego, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 zrozumia\u0142e dla rozm\u00f3wcy, mimo, \u017ce wcze\u015bniej ich nie s\u0142ysza\u0142. Cechy te przyspieszaj\u0105 i urozmaicaj\u0105 procesy rozwoju m\u00f3zgu eliminuj\u0105c koncentracj\u0119 ucznia na ma\u0142o produktywnych wyj\u0105tkach i wszelkiego rodzaju z\u0142o\u017cono\u015bci edukacyjnej j\u0119zyk\u00f3w etnicznych. Ca\u0142y ten balast odpada.<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na 2 sprawdzone kierunki zastosowania esperanta w nauce dzieci i m\u0142odzie\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Jednym z nich s\u0105 walory propedeutyczne nauki esperanta jako przedsionka do poznawania innych j\u0119zyk\u00f3w obcych. Do\u015bwiadczenia pokazuj\u0105, \u017ce uczenie si\u0119 esperanta przez dzieci jako pierwszego j\u0119zyka obcego w trybie szkolnym (tj. 1-2 lekcje tygodniowo przez okres 1-2 lat) przynosi istotne efekty przyspieszaj\u0105ce po przej\u015bciu potem na nauk\u0119 indoeuropejskiego j\u0119zyka obcego.<\/p>\n\n\n\n Drugim s\u0105 walory akceleracyjne uczenia si\u0119 esperanta, tj. przyspieszenie i wzmocnienie efekt\u00f3w nauczania innego (obowi\u0105zkowego) j\u0119zyka obcego r\u00f3wnolegle z j\u0119zykiem esperanto. Uczenie si\u0119 j\u0119zyka esperanto traktowane jest jako tzw. akcelerator multilingwalny. W obu tych przypadkach mamy do czynienia ze wzrostem \u015bwiadomo\u015bci j\u0119zykowej ucznia i to w spos\u00f3b implicytny, a wi\u0119c nie wymagaj\u0105cy wyuczania si\u0119 regu\u0142 gramatycznych danego j\u0119zyka. Pog\u0142\u0119biona \u015bwiadomo\u015b\u0107 j\u0119zykowa ucznia wp\u0142ywa pozytywnie tak\u017ce na opanowywanie j\u0119zyka nauki szkolnej (na og\u00f3\u0142 ojczystego).<\/p>\n\n\n\n Innym walorem jest w obu tych przypadkach satysfakcja z w\u0142asnych post\u0119p\u00f3w ucznia i budowanie wiary we w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci j\u0119zykowe. Znamienne, \u017ce jest to widoczne szczeg\u00f3lnie u uczni\u00f3w z ni\u017cszym lub obni\u017conym potencja\u0142em intelektualnym.<\/p>\n\n\n\n Walory i u\u017cyteczno\u015b\u0107 komunikacyjna<\/em><\/p>\n\n\n\n Wszystkie postawy \u015brodowisk esperanckich \u0142\u0105czy przekonanie, \u017ce j\u0119zyk esperanto jako j\u0119zyk komunikacyjnie pe\u0142nosprawny i znacznie \u0142atwiejszy do nauczenia si\u0119 w stosunku do innych j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich jest swego rodzaju u\u0142atwiaczem w kontaktach ponadetnicznych, a jego spo\u0142eczna u\u017cyteczno\u015b\u0107 zale\u017cy wprost od mo\u017cliwo\u015bci dotarcia do innych os\u00f3b potrafi\u0105cych si\u0119 nim pos\u0142ugiwa\u0107 w tego typu kontaktach.<\/p>\n\n\n\n Jedn\u0105 z cech spo\u0142eczno\u015bci esperanckich jest wygaszenie znaczenia etniczno\u015bci dotycz\u0105cej pochodzenia interlokutor\u00f3w jako czynnika konfliktogennego. W tych \u015brodowiskach r\u00f3\u017cnice pochodzenia etnicznego interlokutor\u00f3w nie s\u0105 czynnikiem w jakimkolwiek stopniu dyskryminuj\u0105cym lub daj\u0105cym pozycj\u0119 uprzywilejowan\u0105 (jak np. bycie Anglikiem w kontaktach w j\u0119zyku angielskim z innymi Europejczykami), a r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ta jest wr\u0119cz afirmowana. Mo\u017cna to okre\u015bla\u0107 jako etniczn\u0105 indyferentno\u015b\u0107 (neutralno\u015b\u0107) \u015brodowisk esperanckich. W przeciwie\u0144stwie do tego sam j\u0119zyk esperanto nie jest etnicznie neutralny, jest bowiem g\u0142\u0119boko osadzony w j\u0119zykach i kulturze g\u0142\u00f3wnych europejskich rodzin j\u0119zykowych (roma\u0144skich, germa\u0144skich i s\u0142owia\u0144skich). Nie nale\u017cy tych dw\u00f3ch rozr\u00f3\u017cnie\u0144 myli\u0107.<\/p>\n\n\n\n Warto te\u017c odr\u00f3\u017cni\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i indywidualn\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107 opanowania j\u0119zyka obcego. Ta pierwsza mierzona mo\u017ce by\u0107 masowo\u015bci\u0105 okazji do kontakt\u00f3w w danym j\u0119zyku obcym na poziomie ponadetnicznym, ta druga za\u015b mo\u017cliwo\u015bci\u0105 doboru, wyselekcjonowania sobie interlokutor\u00f3w do indywidualnych potrzeb w\u0142asnych. J\u0119zyki obce nauczane masowo maj\u0105 po ich dobrym opanowaniu stosunkowo wysok\u0105 komunikacyjn\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, j\u0119zyki opanowywane rzadko maj\u0105 tak mierzon\u0105 u\u017cyteczno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 nisk\u0105, ale mog\u0105 mie\u0107 u\u017cyteczno\u015b\u0107 indywidualn\u0105 wysok\u0105 (realnie cz\u0119sto wy\u017csz\u0105 od j\u0119zyk\u00f3w nauczanych masowo), zale\u017cnie od sieci \u0142atwo dost\u0119pnych g\u0142\u0119bszych kontakt\u00f3w indywidualnych: w przypadku esperanta etnicznie nieograniczon\u0105, a w przypadku j\u0119zyk\u00f3w etnicznych ograniczon\u0105 tylko do etni j\u0119zykowo-kulturowej interlokutora (np. znajomo\u015b\u0107 w\u0119gierskiego dla Polaka i vice versa <\/em>nie wychodzipoza te 2 etnie).<\/p>\n\n\n\n Inne walory poznania i przyswojenia j\u0119zyka esperanto<\/em><\/p>\n\n\n\n Poza w\/w u\u017cytkownicy esperanta wskazuj\u0105 na inne walory jego poznania. Np. przyjemno\u015b\u0107 poznawcz\u0105 z \u201ebuszowania\u201d po esperancie jako j\u0119zyku lub walory spo\u0142eczne z przebywania w \u015brodowiskach esperanckich: wielostronne kontakty mi\u0119dzynarodowe i przyja\u017anie, pasje, hobby, sp\u0119dzanie czasu wolnego, rozw\u00f3j zawodowy, udogodnienia w zwiedzaniu innych kraj\u00f3w z pomoc\u0105 lokals\u00f3w znaj\u0105cych esperanto. Zauwa\u017calna jest te\u017c do\u015b\u0107 du\u017ca liczba par r\u00f3\u017cnoj\u0119zycznych kontaktuj\u0105cych si\u0119 na co dzie\u0144 mi\u0119dzy sob\u0105 i ewentualnie z dzie\u0107mi w j\u0119zyku esperanto.<\/p>\n\n\n\n Kultura esperancka W ramach kultury wysokiej jest wiele sfer, np. oryginalnie esperancka proza, poezja i piosenka, teatry i zespo\u0142y estradowe, rozg\u0142o\u015bnie radiowe, filmy, wydawnictwa, prasa. Dobrym przyk\u0142adem jest tu Literatura Foiro<\/em>, czasopismo literackie na wysokim poziomie wydawane od ponad 50 lat.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o kultur\u0119 dnia codziennego, to manifestuje si\u0119 ona przede wszystkim w trakcie pobytowych imprez esperanckich takich jak kongresy, festiwale, seminaria, pobyty edukacyjne, wczasy. Obejmuje spos\u00f3b odnoszenia si\u0119 do innych, mitologi\u0119 esperanck\u0105, \u015bpiewane piosenki, symbolik\u0119 to\u017csamo\u015bciow\u0105 (flaga, hymn), itp.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Autor: Jerzy Leyk Esperanto jest j\u0119zykiem o planowej (sztucznej) genezie, kt\u00f3ry stale rozwija si\u0119 i ewoluuje podobnie jak j\u0119zyki etniczne. Zasady j\u0119zyka i trzon s\u0142ownictwa zosta\u0142y utworzone przez Ludwika Zamenhofa, lekarza z Warszawy i opublikowane w Warszawie w roku 1887 najpierw po rosyjsku, a potem w tym samym roku tak\u017ce po polsku, francusku i niemiecku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-293","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/293","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=293"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":411,"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/293\/revisions\/411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pluriko.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Spo\u0142eczno\u015bci esperanckie funkcjonuj\u0105 od ponad 130 lat. Jak ka\u017cda trwale funkcjonuj\u0105ca spo\u0142eczno\u015b\u0107 o wielogeneracyjnej historii wytworzy\u0142a ona swoj\u0105 specyficzn\u0105 kultur\u0119. Jest to zar\u00f3wno kultura wysoka oparta o j\u0119zyk jak i kultura dnia codziennego.<\/p>\n\n\n\n